O efektach edukacyjnych „żywego obrazowania”

O projekcie realizowanym w ramach modułu kształcenia Oblicza modernizacji Zachodu pisze dr Agnieszka Gralińska-Toborek. Przedmiotem przygotowującym do prac nad „żywymi obrazami” były Racjonalno-doktrynalne a irracjonalno-ekspresyjne nurty sztuki XIX wieku.

Od dawna chciałam zrealizować taki projekt – „żywy obraz” na wzór dziewiętnastowiecznych „żywych obrazów”*. Efekt edukacyjny takiej zabawy może być dalece szerszy i skuteczniejszy niż zwykła analiza ikonograficzna. Należy się zastanowić nad każdym rekwizytem, nad przestrzenią, kompozycją i ustawieniem postaci, oświetleniem. I jeszcze trzeba to wszystko wytłumaczyć widzom – jednym słowem, jest to efektywne podsumowanie zajęć z malarstwa XIX-wiecznego. Znalazła się grupa studentów chętnych do realizacji tego pomysłu. Zaskoczył mnie świetny wybór – „Wernyhora” Jana Matejki (jakże na czasie w obecnej sytuacji na Ukrainie) i „Dzień dobry Panie Courbet” – Gustave’a Courbeta. IMG_7204Niestety nie dało się zorganizować tego wydarzenia w wymarzonym miejscu – czyli foyer teatru. Żaden teatr nie odpowiedział (choćby negatywnie) na rozesłane listy. I tu pojawia się kolejny efekt edukacyjny – tym razem dla opiekuna: bez wcześniejszego przygotowania gruntu, i to za pomocą prywatnych kontaktów, studenci mogą mieć poważne problemy ze spełnieniem najważniejszego warunku projektu – współpracy z instytucją zewnętrzną. Udało nam się szybko zmienić formułę zabawy i pokazać „żywy obraz” na uniwersyteckim pikniku naukowym. Uczestnicy pikniku ustawiani byli według obrazu Courbeta a studenci robili zdjęcia dokumentujące poszczególne realizacje, informowali o dziele i tradycji „żywych obrazów”. Osiągnięty efekt edukacyjny to może 60% tego, co można byłoby uzyskać w innych warunkach. Wniosek jest jeden: o możliwość zrealizowania takiego projektu trzeba zadbać z półrocznym wyprzedzeniem, czyli zanim w ogóle zbierze się grupa chętna taki projekt przygotować. Może w przyszłym roku ożywimy jakiś obraz z kolekcji Muzeum Sztuki w Łodzi? Teraz już wiem do kogo zadzwonić!

Agnieszka Gralińska-Toborek

* Zob.: Barbara Markiewicz, Żywe obrazy: o kształtowaniu pojęć poprzez ich przedstawienie,Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 1994; Małgorzata Komza, Żywe obrazy: Między sceną, obrazem i książką,  Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 1995.

Reklamy

Awangarda w czterech krokach, neoawangarda także w czterech…

moduł: Remodernizacje Zachodu, przedmiot: Rola artystycznych awangard w kulturze XX wieku, prowadząca: dr Wioletta Kazimierska-Jerzyk, temat projektu: Teoria awangardy i neoawangardy w praktyce

Bez tytułu 1Niezmienną przeszkodą w popularyzacji sztuki awangardowej (a neoawangardowej tym bardziej) jest jej nierozumienie i wynikające stąd naturalne (???) takie oto przekonanie wielu odbiorców: „to nie dla mnie, to raczej dla wyspecjalizowanego teoretyka sztuki”. Nic bardziej mylnego! Awangarda w swych kolejnych odsłonach – na przekór skrajnie skonceptualizowanym koncepcjom twórczości – chciała albo zbliżyć się do życia wprost, albo przybliżyć to, co w życiu jest ważnym problemem. Dlatego celem naszego projektu, było maksymalnie proste i sugestywne wyjaśnienie przypadkowemu, nieprzygotowanemu odbiorcy, czym jest fenomen awangardy na konkretnych przykładach. Dzięki z gościnności Muzeum Sztuki w Łodzi (oddział ms2) mogliśmy zrobić to nieodpłatnie i w komfortowych warunkach – korzystając z bogatych zbiorów sztuki nowoczesnej.
Postawę teoretyczną stanowił tekst Stefana Morawskiego* Awangarda artystyczna (o dwu formacjach XX wieku)** . Według tego autora można wyodrębnić cztery typy twórczości awangardowej i cztery neoawangardowej. Założyliśmy, że jeśli jego koncepcja jest trafna, wybór ośmiu dzieł powinien dać reprezentatywny i instruktywny obraz awangardy i neoawangardy. To jest też liczba dzieł, która nie powinna znużyć odbiorcy i dostarczyć mu niezbędnych informacji do zrozumienia tych pojęć. Morawski nie należy do autorów łatwych, choćby z uwagi na erudycyjność tekstów i konieczność orientacji w proponowanych przezeń odniesieniach. Niewykluczone, że to bardzo wysoka poprzeczka dla studentów I roku I stopnia studiów. Jednakże sposób porządkowania wiedzy, jak proponuje ów autor, daje niezastąpiony wzorzec humanistycznej refleksji, panoramiczną podstawę rozważań, a także wdzięczny materiał do polemik, czym zajmowaliśmy na konwersatorium Rola artystycznych awangard w kulturze XX wieku. Było dla nas jasne, że zadanie jest trudne, a porcja wiedzy znaczna i wewnętrznie zróżnicowana. Samo pojęcie awangardy jest antynomiczne i niełatwo to zaakceptować, gdyż upowszechnił się trudny do wykorzenienia stereotyp, że awangarda to nowość i dezynwoltura. Jakie to proste i jałowe zarazem: wystarczy być odważnym i oryginalnym…
Przygotowaliśmy więc dla naszych słuchaczy po dwa foldery (osobno poświęcony awangardzie i neoawangardzie), które zwierały główne cechy każdego modelu twórczości awangardowej lub neoawangardowej, charakterystykę postawy artysty w danym modelu oraz przykłady. Otrzymali je już przed wycieczką.

IMG_1857

Jakież było zdziwienie moich studentów, że ankieta wypełniona przez uczniów po zakończeniu projektu w połowie mniej więcej tylko dała poprawne wyniki! Ale ów rezultat – będący przecież skutkiem jednorazowej lekcji – okazał się lepszy od cząstkowych kolokwiów niektórych studentów. Możemy więc chyba jednak pogratulować studentom dydaktycznej skuteczności…, albo – uczniom bardziej skupionej uwagi :-), albo uznać muzeum za optymalne miejsce edukacji w zakresie sztuki.
Studenci musieli przełamać zwyczajną tremę wystąpień publicznych oraz poddać się ocenie uczniów, ich nauczycielek, swoich kolegów i koleżanek z grupy i mojemu skrupulatnemu, urzędniczemu wręcz opisowi (kryteria oceny zajęć projektowych). Mieli za zadanie wcielić się w rolę przewodnika muzealnego, dostosowującego się do warunków pracy z dużą grupą odbiorców. Wiedzieli też, że będziemy sprawdzać efekt dydaktyczny – byli więc wówczas także nauczycielami. Oprócz tego zorganizowali całe wydarzenie.
Wymagania postawiliśmy sobie wysokie. W efekcie mamy za sobą skuteczną współpracę z dwiema instytucjami muzeum i szkołą. Gorąco dziękujemy przy tym Pani mgr Jolancie Lewandowskiej oraz Uczniom Gimnazjum Miejskiego im. Jana Pawła II w Aleksandrowie Łódzkim za poświęcenie nam czasu.
Nie można mówić o dużych mankamentach całości. Ale to i owo nam nie wyszło. Na co trzeba zwrócić uwagę? Co poprawić?

  • Duża wycieczka przed nami zablokowała ustalony punkt startowy, można było czekać lub zmienić harmonogram, zdecydowaliśmy się na drugie rozwiązanie, ale konstrukcja wypowiedzi już częściowo się rozsypała. Dobry harmonogram to podstawa, lecz warto pamiętać o wariantach awaryjnych.
  • Niektórzy studenci-przewodnicy wygłaszali swe kwestie zachowując relację nauczyciel-uczeń, inni odtwarzali role gospodarzy – i te ostatnie zapewne sprawdziły się lepiej. Jest jakaś szczególna przyjemność w obserwowaniu kogoś, kto kompetentnie przekazuje wiedzę i jest przy tym przyjazny, w miejsce mentora staje się wyrazicielem jakichś idei.
  • Autoprezentacja – której dobrych nawyków cały czas się uczymy – ma nieubłagane warunki poprawnej komunikacji: nie wolno mówić do siebie, „zwijać się”, powtarzać. Trzeba za to: wypowiadać się wyraźnie, pewnie wyjaśniać najważniejsze pojęcia, podawać właściwe przykłady, panować nad niewerbalnymi aspektami cielesnej współobecności.

* O Stefanie Morawskim zob.:

** S. Morawski, Awangarda artystyczna (o dwu formacjach XX wieku) , w: tegoż, Wybór pism estetycznych, wyb. i opr. Piotr. J. Przybysz, Anna Zeidler-Janiszewska, Universitas, Kraków 2007.

PS. Serdecznie dziękuję Studentom mojej grupy projektowej za wykonaną pracę i minimalne przynajmniej (jak sądzę) zaufanie do mnie.

Wioletta Kazimierska-Jerzyk

Program kształcenia, cz. III

W przeciwieństwie do roku I zdecydowana większość przedmiotów na roku II i III są zajęciami do wyboru. Dlatego też postanowiliśmy przedstawić Wam program zajęć dla tych lat wspólnie. Zanim przejdziemy do szczegółów, przypomnijcie sobie, co pisaliśmy o modułach.

Na roku II, w każdym semestrze będziecie mieli do wyboru dwa moduły zatytułowane Dzieje i kultura Zachodu. Wyboru dokonywać będziecie z oferty przedstawionej przez naszych pracowników. Zakres tematyczny modułów, można powiedzieć, jest praktycznie nieograniczony i zależeć będzie od Waszych oczekiwań oraz od inwencji i zainteresowań pracowników (a te są rozległe). Interesujący się historią wybierać będą takie moduły, które traktować będą o wydarzeniach z przeszłości. Zainteresowani współczesnością wybiorą moduły poświęcone zagadnieniom dnia dzisiejszego. Zainteresowani polityką wybiorą moduły poświęcone sprawom politycznym. Zainteresowani sztuką, moduły poświęcone sztuce. Słowem, każdy będzie wybierał takie moduły, które odpowiadać będą jego zainteresowaniom. Naszym zaś zadaniem będzie zadbać o to, by przedstawiona oferta była wystarczająco bogata.

I nie zapominajcie, że każdy moduł składa się z trzech przedmiotów, które ujmują dane zagadnienie z trzech perspektyw: historycznej, filozoficznej i kulturowej. Pewnie zastanawiacie się teraz, jak na przykład możliwe jest ujęcie jakiegoś współczesnego problemu w historycznej perspektywie. Czy aby się to nie kłóci? Otóż nie! Nie kłóci się, a wręcz przeciwnie, jest konieczne dla właściwego i interdyscyplinarnego zrozumienia danego zagadnienia. Jak to wygląda w praktyce, dowiecie się na roku drugim!

Rok II to także rok, na którym pojawią się zajęcia, których zadaniem jest rozwijanie Waszej znajomości języka obcego. Oprócz lektoratu z języka obcego w wymiarze 60 godzin, zaplanowaliśmy także tzw. warsztaty z języka obcego. Są to również zajęcia do wyboru, którego mechanizm jest taki sam jak w przypadku modułów Dzieje i kultura Zachodu. Wybieracie jednak nie tylko problematykę, którą takie zajęcia podejmują, ale także język (od angielskiego po hiszpański) oraz formę (od translatoriów poświęconych kształceniu umiejętności przekładu różnych tekstów po zajęcia prowadzone w języku obcym, gdzie będziecie doskonalić swój język w mowie i piśmie). W każdym semestrze będziecie musieli zaliczyć 30 godzin takich zajęć.

W semestrze zimowym roku II zaplanowaliśmy dla Was wykład poświęcony filozoficznym podstawom nauk humanistycznych i społecznych. Będziecie także musieli odbyć praktyki (warto zwrócić uwagę na naszych partnerów!) W semestrze letnim dla odmiany nie będzie ani wykładów, ani praktyk. Nauczycie się rozumieć i interpretować takie zjawiska kulturowe jak na przykład piłka nożna na zajęciach Interpretacja widowisk (obyczaj, rytuał, zabawa).

Rok III w swej strukturze nie różni się specjalnie od roku II. Nie wybieracie jednak co semestr dwóch modułów Dzieje i kultura Zachodu, lecz tylko jeden. W zamian wybieracie tzw. moduł z seminarium licencjackim, w ramach którego przygotowywać będziecie pracę licencjacką. Reguł wyboru pozostają i w tym przypadku takie same jak powyżej. Warsztaty z języka obcego pozostają (co semestr wybieracie po jednym warsztacie).

W semestrze zimowym roku III, inaczej niż na roku II, nie ma żadnego wykładu, są za to zajęcia poświęcone rozwijaniu umiejętności kulturowej interpretacji: Analiza wytworu kultury jako performansu oraz Analiza wytworów kultury popularnej. Natomiast w semestrze letnim, dla odmiany, będzie wykład poświęcony relacjom między ekonomią a innym formami życia społecznego i kulturowego Społeczeństwo a formy gospodarowania. Natomiast w formie warsztatowej odbędą się zajęcia Dyskursy krytyczne – analiza zjawisk społecznych, których zadaniem będzie nauczenie Was rozumienia różnych zjawisk społecznych, oraz zajęcia Analiza interakcji kulturowych, poświęcone przede wszystkim relacjom pomiędzy kulturami zachodnimi i nie-zachodnimi.

I to wszystko. Jeśli opis powyższy wydaje Wam się nieco zagmatwany, zapraszamy na naszą stronę i zapoznanie się z programem zajęć!

Program kształcenia, cz. II

W poprzednim wpisie opowiedzieliśmy Wam o zajęciach, jakich spodziewać się możecie w semestrze zimowym roku pierwszego. Dziś opiszemy zajęcia, które zaplanowaliśmy na następny semestr, czyli letni. Struktura zajęć jest taka sama jak w semestrze poprzednim, a więc pamiętajcie o modułach!

Rok I, semestr II letni:

Semestr letni rozpoczynamy modułem Oblicza modernizacji Zachodu, który poświęcony jest przemianom, jakim podlegał szeroko rozumiany Zachód w okresie mniej więcej od Rewolucji Francuskiej po I Wojnę Światową. Użyte tutaj określenie „mniej więcej” nie jest bez znaczenia. Trudno bowiem jednoznacznie określić granice jakiejś epoki. Na moduł ten składają się następujące przedmioty:

1. Konsekwencje przewrotów technologicznych, którego celem jest zapoznanie Was ze społecznymi, politycznymi i kulturowymi skutkami rozwoju nauki i techniki.

2. Nadzieje i rozczarowania nowoczesności – to przedmiot z grupy przedmiotów „filozoficznych”. Na nim dowiecie się o nadziejach i rozczarowaniach filozofów i myślicieli; o tym jak imaginowali sobie nowy, lepszy świat i o rozczarowaniu tym, co wokół nich zaistniało.

3. Racjonalno-doktrynalne a irracjonalno-ekspresyjne nurty sztuki XIX wieku. Jeśli chcecie zrozumieć zasygnalizowane w nazwie przedmiotu napięcie między rozumem a uczuciem w sztuce XIX wieku, to trafiliście doskonale. Tutaj dowiecie się tego, co najważniejsze, a dzięki modułowej organizacji zajęć osadzicie ten problem w historycznym i filozoficznym kontekście.

Moduł kolejny, zatytułowany Remodernizacje Zachodu dotyczy współczesności, czy też lepiej może by było powiedzieć nowoczesności. Ma on na celu ukazanie zmagań Zachodu z własną tożsamością. Oto przedmioty składające się na ten moduł:

1. Przedmiot Europejskie wizje cywilizacji zachodniej w XX stuleciu zaznajomi Was z historycznymi wyobrażeniami o cywilizacji zachodniej. Przekonacie się, że były i są one niezmiernie różnorodne.

2. Natomiast na zajęciach Różnorodność form racjonalności i kryzys zaufania do rozumu dowiecie się, że rozum niejedno ma imię. Zorientujecie się także, dlaczego część myślicieli rozumem całkowicie się rozczarowała.

3. Rola artystycznych awangard w kulturze XX wieku – tytuł przedmiotu mówi sam za siebie. Nie ma jednej awangardy!

Oprócz zajęć składających się na powyżej opisane moduły przygotowaliśmy dla Was przedmioty, których celem jest wyposażenie studenta w narzędzia krytyczno-badawcze potrzebne każdemu humaniście. Zajęcia te mają charakter warsztatowy i nastawione są wykształcenie odpowiednich umiejętności. Oto ich lista:

1. Analiza i reinterpretacja tekstów filozoficznych

2. Sztuka argumentacji i perswazji

3. Recepcja i analiza dzieł sztuki

4. Terminologia nauk humanistycznych w językach obcych

Warto zwrócić uwagę, że wraz z ostatnim z wymienionych tutaj przedmiotów, czyli terminologią nauk humanistycznych w językach obcych,  rozpoczynamy serię zajęć ukierunkowanych na języki obce. Więcej szczegółów w następnych wpisach!

Program kształcenia, cz. I

Dziś chcielibyśmy opowiedzieć o zajęciach, które czekają Was na okcydentalistyce. Zaczniemy od semestru zimowego I roku. Lecz zanim do tego przejdziemy, musimy zwrócić uwagę na sam układ zajęć. Jak się przekonacie, znaczna część zajęć pogrupowana została w tzw. moduły. Moduł taki składa się z trzech przedmiotów i dotyczy określonego zagadnienia. Dzięki temu na owo zagadnienie możecie spojrzeć z trzech perspektyw: filozoficznej, historycznej i kulturowej (czy artystycznej). Każdy przedmiot prowadzony jest przez specjalistę w danej dziedzinie. Wykładowcy prowadzący przedmioty w określonym module pracują wspólnie i wspólnie układają program dla modułu. Gwarantuje to interdyscyplinarną i spójną perspektywę.

To nie koniec. Musicie uzyskać zaliczenie ze wszystkich przedmiotów składających się na moduł, ale to Wy decydujecie, co jest najbardziej interesujące. Wybieracie sami tzw. „wiodący przedmiot”. Ciekawi Was bardziej filozofia? Wybieracie więc jako przedmiot wiodący ten, na którym omawia się zagadnienia filozoficzne. Na takim przedmiocie na zaliczenie realizujecie we współpracy z wykładowcą projekt – wystawę, wywiad ze znaną postacią, publiczną dyskusję. Słowem, forma zaliczeniowego projektu zależy od Waszej inwencji i kreatywności.

Brzmi to może nieco skomplikowanie, ale w rzeczywistości jest proste. Chodzicie na zajęcia, zdobywacie wiedzę, ale przede wszystkim zdobywacie odpowiednie umiejętności i dobrze się bawicie.

Po tych wyjaśnieniach możemy przejść do przedstawienia planu zajęć na semestr zimowy, roku pierwszego (o zajęciach w następnych semestrach dowiecie się w kolejnych wpisach).

Rok I, semestr I zimowy:

Moduł Narodziny i kształtowanie się cywilizacji Zachodu poświęcony jest, jak sama nazwa wskazuje, początkom cywilizacji zachodniej. Składają się nań takie przedmioty, jak:

1. Historyczne spory o antyk i średniowiecze – na tym przedmiocie dowiecie się, jak historycy wyobrażają sobie i rozumieją to, czym były te dwie epoki.

2. Narodziny i kształtowanie się racjonalności – ten przedmiot pokaże Wam, jak z mitologii narodziła się filozoficzna i naukowa myśl.

3. Przedmiot Antyk – dzieje wpływów w sztuce i estetyce  zaznajomi Was ze sztuką antyczną i jej późniejszymi przygodami.

Moduł Rekonfiguracje Zachodu ukaże Wam cywilizację Zachodnią w ciągłym wrzeniu. Poddaną rewolucjom politycznym, technologicznym i naukowym, filozoficznym przełomom, reinterpretacjom estetycznych i artystycznych kanonów, czy geograficznej ekspansji. Nazwy przedmiotów mówią same za siebie:

1. Czasy ekspansji i rewolucji

2. Rozum i to, co od niego różne. Formy i transformacje racjonalności w nowożytnej kulturze Zachodu

3. Odkrywanie i reinterpretowanie tradycji klasycznej i średniowiecznej w sztuce epoki nowożytnej

To jeszcze nie wszystko. Przygotowaliśmy dla Was także zajęcia, które będą kształcić odpowiednie umiejętności. Oto one:

Pozyskiwanie informacji, ich przetwarzanie oraz prezentowanie – nauczycie się na nich, jak wypełnić poprawnie rewers w bibliotece, znaleźć odpowiednią książkę w przepastnych katalogach BUŁ-y, artykuł w elektronicznych bazach danych, ale i google odsłoni przed Wami tajemnice, o których być może nie wiedzieliście. Dowiecie się także co dalej począć z tymi informacji, które zdobyliście. Jak sobie z nimi radzić, jak przekazywać je w atrakcyjnej formie innym.

Interpretacja i krytyka źródeł historycznych  zajęcia te nauczą Was, jak krytycznym okiem spoglądać na świadectwa epok, które dawno już przeminęły. Nauczą także podejrzliwości i tego, że nawet w dobrej wierze konfabulowano.

Elementy paleografii, dyplomatyki i heraldyki – brzmi poważnie i jest to poważna sprawa. Na tym przedmiocie uzupełniać będziecie umiejętności zdobyte na zajęciach powyżej opisanych. Nie zrażajcie się, czekają na Was niemalże takie same przygody, jakie spotkały na przykład Wilhelma z Baskerville i Adso z Melku, bohaterów Imienia róży Umberta Eco.

Wszystkie te przedmioty prowadzone są w formie warsztatowej i kładą nacisk na Waszą aktywność. Będzie jednak jeden wykład: Antropologia społeczna i kulturowa. Sposoby pojmowania kultury i kształtowania tożsamości Zachodu. Dowiecie się na nim, jak sami na siebie patrzymy i jak siebie rozumiemy oraz jak to zmieniało się w czasie.

Tym samym dobrnęliśmy do końca, możemy więc udać się na wychowanie fizyczne.

W następnym wpisie o semestrze letnim. Będzie mniej historii, a więcej sztuki i filozofii.

Zapraszamy na nasz profil na facebooku. W razie pytań, uwag piszcie do nas w komentarzach lub na nasz adres mailowy: okcydentalistyka@gmail.com.