Co to znaczy performować?

Bez wątpienia termin „performans” jest w języku polskim nadużywany. Natomiast w języku angielskim „performance” jest słowem pospolitym i bardziej wieloznacznym, niż nam się wydaje. Dlatego tak wiele tekstów podejmujących problemy performatywności wydaje się „bełkotliwych”. Na różnych zajęciach z elementami teorii performansu, które prowadzę co jakiś czas na filozofii lub na okcydentalistyce – na tej ostatniej jest to przedmiot Analiza wytworu kultury jako performansu – zaczynamy więc zwykle od pracy nad dyscypliną pojęciową. Oto slajd pierwszy z naszych zajęć:

perf

Na podstawie samej etymologii możemy dokonać istotnego odkrycia: performować można na dwa sposoby: 1. bez znaczenia, nawet bez sensu (nawet starając się bardzo), nie powodując żadnego przeżycia, nie wpływając na nic; 2. skutecznie – zmieniając coś swym wykonaniem czy innym działaniem, wytwarzając coś (niekoniecznie przedmiot, a na przykład atmosferę jakiegoś miejsca, czasu). O skuteczności performansu najciekawiej pisze Jon McKenzie, jednakże samo pojęcie performatywu zawdzięczamy Johnowi L. Austionowi, który wymyślił to słowo, zauważywszy, że można działać słowami (a nie tylko robiąc coś).

Następny krok, to odróżnić te trzy konteksty użycia performansu: 1. performans art, który jest odmianą sztuki neoawangardowej; 2. performing arts – czyli wszelkie sztuki wykonawcze; 3. oraz performans jako przedmiot badań performance studies, które analizują wszelkie przejawy kultury właśnie z perspektywy działania. Różnice te omawiam w hasłach Performance i Performance klasyczny dostępnych online w tym multimedialnym słowniku: sens

Warsztaty sprawdzają się tu znakomicie, studenci wykonując różne ćwiczenia, obserwują właśnie skuteczność swych działań lub jej brak. Orientują się, że reakcje są trudne do przewidzenia; że wiele czynników decyduje o tym, czy coś się udaje; jak wiele elementów bierze udział w tej przemianie: cielesność, dźwiękowość, przestrzeń, czas (te, jako główne wymienia Erika Fischer-Lichte). Poszukując przykładów i kontekstów, studenci najchętniej wybierają zagadnienie performatywu płci (Judith Butler). Tym samym zajęcia te są krótkim wprowadzeniem do dwóch typów studiów, które – bez przesady – zrewolucjonizowały humanistykę ostatnich 30-u lat – performance studies i gender studies.
***
A oto lekturowa baza:

Austin John, Mówienie i poznawanie, tłum. B. Chwedeńczuk, PWN, Warszawa 1993.

Butler Judith, Od „wnętrza” do performatywnej płci, [w:] tejże, Uwikłani w płeć. Feminizm i polityka tożsamości, tłum. K. Krasuska, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2008, s. 9-53.

Butler Judith, Walczące słowa. Mowa nienawiści i polityka performatywu, tłum. A. Ostolski, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2010, s. 9-53.

Fischer-Lichte Erika, Estetyka performatywności, tłum. M. Borowski, M. Sugiera, Księgarnia Akademicka, Kraków 2008.

Turner Victor, Od rytuału do teatru, przeł. M. i J. Dziekanowie, Volumen Oficyna Wydawnicza, Warszawa 2005; fragmenty pt. Proces rytualny, tłum. I. Kurz [w:] Antropologia widowisk. Zagadnienia i wybór tekstów, red. L. Kolankiewicz, WUW, Warszawa 2005, s. 121-140.

Goffman Erving, Człowiek w teatrze życia codziennego, tłum. H. Datner-Śpiewak i P. Śpiewak, Wydawnictwo KR, Warszawa 2002, fragmenty [w:] Antropologia widowisk.., op.cit.,. s. 47-60.

McKenzie Jon, Performuj albo… Od dyscypliny do performansu, tłum. T. Kubikowski, Universitas, Kraków 2011 (całość).

Schechner Richard, Performatyka: Wstęp, tłum. T. Kubikowski, Instytut im. Jerzego Grotowskiego, Wrocław 2006.

Carlson Marvin, Performans, tłum. E. Kubikowska, PWN, Warszawa 2007.

 

 

Reklamy

One response

  1. Pingback: W Łodzi nie można już straszyć filozofią :-) |

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s