Pięknie czy strasznie? Obiekt ocalony czy muzealny symulakr?

Zgodnie z zapowiedzią publikujemy suplement do opisu zajęć Szaleństwo kolekcjonowania. Od gabinetów osobliwości do wirtualnego muzeum.

Rafał Tadeusz Wroński
Obiekt ocalony czy muzealny symulakr?

Willa Szaji Światłowskiego – stan z 2005 roku i obecny.

Willa Szaji Światłowskiego – stan z 2005 roku i obecny.

Skansen Łódzkiej Architektury Drewnianej mieszczący się przy Muzeum Włókiennictwa oddano do użytku 30 września 2008 roku, jednak samo zebranie i organizacja projektu zajęły 6 lat (http://www.muzeumwlokiennictwa.pl/o-skansenie/1/88,skansen-lodzkiej-architektury-drewnianej.html [data dostępu 26.02.15]). Na pierwszy rzut oka kolekcja prezentowana w obrębie skansenu może wydawać się dość skromna. Od Muzeum Włókiennictwa odgrodzono bowiem murem zaledwie osiem budynków. Jeśli jednak weźmiemy pod uwagę skalę zbioru, ilość przestanie mieć znaczenie.

Aktualne zdjęcia obiektu - R.T.W.

Aktualne zdjęcia obiektu – R.T.W.

Sama idea takiej aranżacji przestrzeni narodziła się ponad 50 lat wcześniej. Pomysłodawcą utworzenia skansenu na terenie MW była Krystyna Kondratiuk (Tamże.), która w tamtym czasie obejmowała stanowisko dyrektora placówki. Projekt doczekał się realizacji dopiero pół wieku później, dzięki dotacjom pozyskanym ze środków unijnych. Osiem skrajnie różnych architektonicznie, jednak niemal równych wiekowo budowli połączono układem niewielkich uliczek, tak by całość stworzyła malutkie miasteczko. Wszystkie budynki odrestaurowano zgodnie z pierwotnymi planami architektonicznymi, nadając im świeży wygląd. Budowle także odmalowano – w trakcie renowacji bazowano głównie na zapiskach pochodzących z planów, lub zdjęciach (jeśli takie przetrwały) – nadając im koloryt epoki. Połączenie układu barw, materiałów i aranżacja położenia mogą wywołać u odbiorców skrajne wrażenia. Jedni poczują się jak na sztucznie stworzonym planie filmowym, a inni jakby przenieśli się w czasie. Całą ekspozycję osadzono z dala od miejskiego zgiełku, w ten sposób, by tło dla niej stanowiła naturalna roślinność porastająca sąsiadujący ze skansenem park. Taki zabieg pozwala na pełniejsze zanurzenie w klimat tego miejsca.sk2

W skład tej niezwykłej kolekcji wchodzą: domy (zwane rzemieślniczymi) przeniesione z ul. Wólczańskiej 68 (własność przemysłowca Karola Bennicha (1842-1891)), ul. Żeromskiego 68, ul. Mazowieckiej 61, ul. Kopernika 42, ul. Mazowieckiej 47, a także Kościół Ewangelicko-Augsburski (1811 r.) z ul. Rynek Nowosolna 13 (Po II Wojnie Światowej znany pod nazwą kościół pod wezwaniem Św. Andrzeja Boboli). Oprócz tego niewielki budynek dawnej poczekalni przystanku tramwajowego z Rynku Nowego Miasta w Zgierzu (rok 1913). Ostatnim obiektem znajdującym się w zbiorze jest willa letniskowa, przeniesiona z Rudy Pabianickiej (ul. Scaleniowa 18) (http://www.muzeumwlokiennictwa.pl/o-skansenie/1/88,skansen-lodzkiej-architektury-drewnianej.html [data dostępu 26.02.15]).
Warto zaznaczyć, że ekspozycja jest w rzeczywistości „wystawą w wystawie”, bowiem każdy z budynków pełni określoną rolę, a jego wnętrze stanowi przedłużenie kolekcji. We wnętrzach budynków znaleźć można m.in. pracownię-warsztat papieru czerpanego, pomieszczenia stylizowane na pokoje „z epoki”, a także zrekonstruowane wnętrze sakralne świątyni.wn

Niektóre budynki nie zostały zaadaptowane, jednak prace nad zagospodarowaniem przestrzeni ciągle trwają. Muzeum Włókiennictwa nie zdradza szczegółowych planów. Niewątpliwie, aranżacja wnętrz i możliwość ich zwiedzania podnosi atrakcyjność przestrzeni skansenu. Nie jest to już tylko zbiór eksponatów, czy zbiór budowli – wędrując przez nie odbiorca ogarnia różne płaszczyzny ekspozycji, wraz z nim przekształcają się eksponaty.

Jedną z niezagospodarowanych jeszcze przestrzeni jest wspomniana wcześniej willa letniskowa, powstała na zlecenie Szaji Światłowskiego – średniozamożnego żydowskiego przedsiębiorcy handlującego drewnem. Dom miał być rzekomo prezentem dla żony – Klary. Nie jest znane nazwisko architekta. Wiadomo jedynie, że willa miała swoją bliźniaczkę (budynek projektu nieznanego niemieckiego architekta leżący na przeciwległym krańcu miasta), która prawdopodobnie stanowiła pierwowzór konstrukcji. Jak możemy dowiedzieć się ze strony skansenu, budowla: Jest najciekawszym architektonicznie i ciesielsko obiektem w skansenie i chyba ostatnim zachowanym tego typu budynkiem w mieście (bliźniaczy obiekt został rozebrany na wiosnę 2004 r.). W 1939 r. właścicielem budynku był Szaja Światłowski. Malownicza, na nieregularnym planie willa jest podpiwniczona, piętrowa, z nieużytkowym poddaszem. Graniaste wieże, bryły werand oraz prostopadłościenny korpus są niemal całkowicie przeszklone. Willa zachowała bogaty detal architektoniczny. Profilowane gzymsy kordonowe i podokienne dzielą elewację zdobioną płycinami z krzyżowym detalem. Stolarka okienna i drzwiowa o drobnym podziale szprosów, urozmaicona jest barwionym szkłem ornamentowym. W części dachowej wyeksponowane zostały rzeźbione elementy ciesiołki – podparcie konstrukcji hełmów wież, lukarn i widoczne detale więźby dachów dwuspadowych (Tamże.).szaj3Niezwykły budynek wcielono do kolekcji w 2007 roku. Wcześniej dom spełniał normalną funkcję mieszkalną. Znajdował się na posesji otoczonej sadem jabłkowym, szklarniami i ogrodami zimowymi, a także budynkami gospodarczymi, których wykończenia utrzymane były w tym samym stylu. Wszystkie zabudowania rozmieszone były symetrycznie względem siebie. Obecne ustawienie budynku w skansenie jest odwrotne do pierwotnego ( środkowe, podwójne drzwi prowadziły bowiem do sadu jabłkowego, od frontu znajdowały się dwie symetryczne klatki schodowe [pełniące rolę głównego wejścia], okrągłe betonowe schody prowadzące do piwnicy i kuchenne drzwi dla służby). szaj5

Jak podaje Dziennik Łódzki, w 2006 roku wyeksmitowano ostatnich lokatorów budynku ze względu na zagrożenie zawaleniem. Dom niszczał przez kilka miesięcy, zanim jednak trafił do skansenu – wykorzystano jego wnętrza i zewnętrza jako plan filmowy przy realizacji filmu grozy pod tytułem „The House”. Ekipa filmowa przybyła ze Stanów Zjednoczonych w ciągu 30 dni przekształciła budowlę w plan zdjęciowy horroru angażując do współpracy przy produkcji polskich aktorów. Willa letniskowa ożyła raz jeszcze, jednak w sposób zupełnie nieprzewidziany. Miejsce, które pierwotnie miało pełnić rolę ostoi (z nieoficjalnych źródeł wiadomo, że żona pierwszego właściciela cierpiała na suchoty – by ulżyć jej w cierpieniach i poprawić stan zdrowia Światłowski zlecił budowę domu z dala od fabrycznego smogu i zgiełku), potem socjalnego domu wielorodzinnego, zanim jeszcze stało się eksponatem w kolekcji skansenu, odrodziło się jako złowieszcze wnętrze skrywające mroczną tajemnicę.szaj6

Krótko po zakończeniu zdjęć budynek rozebrano na fragmenty i przetransportowano do wydzielonej strefy w Skansenie Łódzkiej Architektury Drewnianej. Niestety, jak wspomniałem wcześniej, jego potencjał nie został jeszcze wykorzystany. Brak odniesień do historii budowli niejako zubaża jej znaczenie jako eksponatu. Całkowicie odnowiona konstrukcja sprawia, że budynek wydaje się obcy i nieciekawy, pozbawiony autentyzmu i aury. Nie zachęca do bliższego poznania. To wielka szkoda, bo przecież ktoś wcześniej stwierdził, że to idealne miejsce do opowiedzenia pewnej fantastycznej fabuły. Dziś budynek nie wygląda już tak jak ten z koszmaru – co ma oczywiście swoje pozytywne strony, lecz warto byłoby w jakiś sposób przywrócić mu jego własną historię i pamięć. szaj7Jeśli nie poprzez rekonstrukcję wnętrz, to może choćby przez ekspozycję, która przypomniałyby o losach tego domu i podobnych miejsc w Łodzi.

Bibliografia (źródła internetowe):
http://www.muzeumwlokiennictwa.pl/o-skansenie/1/88,skansen-lodzkiej-architektury-drewnianej.html [data dostępu 26.02.15].
http://pl.wikipedia.org/wiki/Willa_w_Rudzie_Pabianickiej [data dostępu 26.02.15].

materiały dodatkowe:
http://www.filmweb.pl/film/House-2008-368308 [data dostępu 26.02.15].
https://www.youtube.com/watch?v=7fUf3wyWBWY [data dostępu 26.02.15].

Reklamy

One response

  1. Pingback: Dziwactwa czy osobliwości? Obsesje czy pasje? Świat widziany w kolekcji |

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj / Zmień )

Connecting to %s